ปัจฉิมนิเทศ...สรุปผลการศึกษาโครงการวังหีบ

26 มกราคม 2552 ณ โรงแรมทวินโลตัส จังหวัดนครศรีธรรมราช ประชาชน 4 ตำบล ประกอบด้วย ตำบลนาหลวงเสน ตำบลหนองหงส์ ตำบลควนกรด และตำบลนาไม้ไผ่ เข้าร่วมรับฟังสรุปผลการศึกษาความเหมาะสมและผลกระทบสิ่งแวดล้อมโครงการวังหีบ ร่วมกับหน่วยงานภาครัฐ เอกชนที่เกี่ยวข้อง ประมาณกว่า 200 คน โดยมีนาย ภาณุ อุทัยรัตน์ ผู้ว่าราชการจังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นประธาน ในโอกาสนี้นายเลิศวิโรจน์ โกวัฒนะ รองอธิบดีกรมชลประทาน กล่าวรายงานสรุปการดำเนินงานศึกษาฯของกรมชลประทาน

 

ทำไมต้องพัฒนาลุ่มน้ำคลองวังหีบ : พื้นที่ในเขตอำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช มีสภาพพื้นที่เป็นภูเขาเตี้ย และมีป่าไม้ทั่วไป และบางส่วนเป็นที่ราบระหว่างเนินเขา จึงทำให้อำเภอทุ่งสงเป็นแหล่งต้นน้ำธรรมชาติหลายสาย แต่เนื่องจากที่ผ่านมาในพื้นที่แห่งนี้ยังขาดการพัฒนาแหล่งเก็บกักน้ำที่เพียงพอต่อการบริหารจัดการน้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพ จึงทำให้ในแต่ละปีน้ำฝนอันมีค่าจำนวนมหาศาลต้องถูกปล่อยไหลทิ้งลงทะเลไปโดยไม่ใช้ประโยชน์ใด ๆ หนำซ้ำบางปียังก่อให้เกิดอุทกภัยสร้างความเสียหายมาเป็นระยะเวลานาน

ร่วมคิด ร่วมแก้ไข เพื่อพัฒนาลุ่มน้ำคลองวังหีบ : จุดเริ่มต้นของการพัฒนาลุ่มน้ำคลองวังหีบเกิดจากความต้องการของท้องถิ่น โดยราษฎรที่นี่จึงได้รวมตัวกันกราบบังคมทูลขอพระราชทานความช่วยเหลือจาก พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ และเมื่อวันที่ 2 ตุลาคม 2533 ก็ได้พระราชทานพระราชดำริให้กรมชลประทาน พิจารณาวางโครงการพัฒนาลุ่มน้ำคลองวังหีบด้วยการสร้างแหล่งเก็บกักน้ำ อ่างเก็บน้ำและฝาย ตามความเหมาะสมและการยอมรับของราษฏรในพื้นที่ โดยกรมชลประทานจึงได้ศึกษาสำรวจข้อมูลพื้นฐานความเหมาะสมในทุกด้านตั้งแต่ปี 2536 และจัดทำรายงานวางโครงการแล้วเสร็จเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2541 และพบว่าหากจะแก้ไขปัญหาน้ำให้ได้อย่างยั่งยืนต้องมีการสร้างอ่างเก็บกักน้ำตอนบนลุ่มน้ำคลองวังหีบ

เพื่อเป็นการบรรเทาปัญหาที่เกิดขึ้น กรมชลประทานและหน่วยงานเกี่ยวข้องจะได้พัฒนาลุ่มน้ำคลองวังหีบ ด้วยการสร้างแหล่งน้ำขนาดเล็ก ไปแล้ว 56 โครงการ ประกอบด้วย ฝาย ระบบส่งน้ำ และระบบระบายน้ำ แต่ก็ยังมีพื้นที่ได้รับประโยชน์ได้เพียง 27,950 ไร่คิดเป็นร้อยละ14.15 ของพื้นที่ทั้งหมดเท่านั้น

ปัจจุบันความต้องการใช้น้ำสำหรับกิจกรรมต่าง ๆ โดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้งมีเพิ่มมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทั้งเพื่อการเกษตร และน้ำดิบสำหรับผลิตน้ำประปาในอำเภอทุ่งสง นอกจากนั้นปัญหาน้ำท่วมที่เกิดขึ้นในอำเภอทุ่งสงสร้างความเสียหายต่อทรัพย์สินและความเป็นอยู่ของประชาชนเป็นอย่างมาก และเป็นปัญหาที่ยังรอการแก้ไขให้เป็นระบบยั่งยืน

โดยผลการศึกษาเมื่อปี 2541 พบว่า มีความเป็นไปได้ที่จะสร้างอ่างเก็บน้ำ แต่เนื่องจากพื้นที่น้ำท่วมของอ่างเก็บน้ำอยู่ในเขตพื้นที่ลุ่มน้ำชั้น 1 A และ 1AR ซึ่งกำหนดให้การขอผ่อนผันใช้พื้นที่จะต้องจัดทำรายงานการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมเสนอต่อคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติพิจารณา กรมชลประทานจึงได้เริ่มดำเนินการการศึกษาความเหมาะสมและผลกระทบสิ่งแวดล้อมโครงการวังหีบเพิ่มเติม

ตลอดระยะเวลาการศึกษาตั้งแต่เดือนสิงหาคม 2551- เดือนกุมภาพันธ์ 2552 คณะผู้เชี่ยวชาญด้านด้านวิศวกรรม ด้านเศรษฐกิจ-สังคม และด้านสิ่งแวดล้อม ได้สำรวจและเก็บข้อมูลในพื้นที่ และนำข้อมูลด้านวิชาการมาประมวลวิเคราะห์กับข้อเสนอแนะที่ได้รับจากประชาชน กำหนดเป็นแนวทางในการพัฒนาแหล่งน้ำในลุ่มน้ำคลองวังหีบให้มีความเหมาะสมตามศักยภาพของปริมาณน้ำต้นทุน สอดคล้องกับความต้องการใช้น้ำในทุกกิจกรรมของพื้นที่โครงการและบริเวณข้างเคียงในอนาคตได้อย่างมั่นคงและเพียงพอ

จากการศึกษาฯ พบว่า การก่อสร้างอ่างเก็บน้ำคลองวังมีความเป็นไปได้ในทางเทคนิค โดยอาคารหัวงาน ที่ตั้งที่เหมาะสมอยู่ที่ หมู่ 1 บ้านสระแก้ว และหมู่ 5 บ้านคอกช้าง ตำบลนาหลวงเสน อำเภอทุ่งส่ง จังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งเป็นจุดเดียวกับผลการศึกษาเมื่อปี 2541 โดยอ่างเก็บน้ำจะสามารถเก็บกักน้ำได้ประมาณ 20 ล้านลูกบาศก์เมตร โดยจะมี ระบบส่งน้ำ และระบบระบายน้ำ โดยจะมีระบบกระจายน้ำที่จะส่งน้ำเชื่อมโยงคลองวังหีบไปยังคลองหนองเภา วางระบบส่งน้ำเพื่อเชื่อมต่อเข้ากับระบบประปาภูเขาของราษฎรตำบลนาหลวงเสน และวางระบบส่งน้ำเพื่อส่งน้ำให้ ใช้อุปโภคบริโภค ส่งน้ำให้พื้นที่เพาะปลูกประมาณ 13014 ไร่ นอกจากนั้นยังช่วยบรรเทาน้ำท่วมที่สร้างความเสียหายแทบทุกปี ช่วยเพิ่มโอกาสในการประกอบอาชีพ ส่งเสริมการท่องเที่ยว และยกระดับคุณภาพชีวิตของชาวทุ่งสงให้ดีขึ้นอีกด้วย

จากผลกระทบ...สู่แนวทางการลดผลกระทบ : การพัฒนาย่อมมีผลกระทบต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อม โดยกรมชลประทานได้ตระหนักและให้ความสำคัญโดยได้วางแผนอย่างรอบรอบเพื่อหลีกเลี่ยงผลกระทบที่จะเกิดขึ้นให้น้อยที่สุด รวมทั้งได้วางมาตรการในการลดผลกระทบต่าง ๆ โดยในการดำเนินโครงการพัฒนาลุ่มน้ำคลองวังหีบจำเป็นต้องใช้พื้นที่เพื่อเก็บกักน้ำ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นพื้นที่สวนยางพาราและสวนผลไม้ของประชาชน ซึ่งในการศึกษาได้มีการเสนอแผนการดำเนินงานเพื่อลดผลกระทบ โดยจะจ่ายเงินชดเชยที่ดิน สิ่งปลูกสร้าง รวมทั้งพืชผลและไม้ยืนต้นต่างๆ แก่ราษฎรที่ได้รับผลกระทบทุกราย

นอกจากนี้ยังจะ สร้างระบบสาธารณูปโภค เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต และเพิ่มโอกาสในการประกอบอาชีพให้กับราษฏรในพื้นที่โดยรอบโครงการ เช่น การสร้างถนนลาดยางบริเวณรอบอ่างเก็บน้ำเชื่อมต่อแนวถนนเดิม เพื่อให้เป็นเส้นทางคมนาคมของชุมชนและให้เกษตรกรสามารถขนส่งผลิตทางการเกษตรได้อย่างสะดวกยิ่งขึ้น

อ่างเก็บน้ำคลองวังหีบ คำตอบอยู่ที่ประชาชน : การพัฒนาลุ่มน้ำคลองวังหีบ จะสามารถเป็นไปได้อย่างมีประสิทธิภาพและก่อเกิดประโยชน์ต่อชาวทุ่งสงตามแผนงานความเหมาะสมของการศึกษาได้หรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับการตัดสินใจร่วมกันของทุกคนในพื้นที่และของทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง บนพื้นฐานของเหตุและผล อันคำนึงถึงผลประโยชน์ที่จะเกิดขึ้นกับส่วนรวมในอนาคตเป็นสำคัญ